దేవుడు… విశ్వం… ఒకటేనా?!

 

 దేవుడు... 

విశ్వం...

ఈ రెండూ అంతుపట్టనివే.

ఒకటి భావాత్మకం.

మరొకటి భౌతికం.

ఒకటి మతపరైన విశ్వాసానికి చెందినది. మరొకటి వాస్తవ నిరూపణకు సంబంధించినది.

రెండింటి మీదా ఎన్నో సిద్ధాంతాలు... మరెన్నో వాదప్రతివాదాలు.

‘అసలు దేవుడు, విశ్వం వేర్వేరు కాదు, ఒక్కటే’ అనే సిద్ధాంతం కూడా ఉండడం ఒక చిత్రమయితే... దీన్ని ఆధ్యాత్మిక వాదులు, భౌతిక వాదులు కూడా అంగీకరించడం మరో విచిత్రం.

 నిజానికి ఈ రెండూ... ఒక్కటే అనే భావన కొత్తదేమీ కాదు. 1600ల కాలంలోనే ప్రఖ్యాత డచ్ తత్వవేత్త స్పినోజా (Spinoza) ఈ వాదనను లేవనెత్తారు. అందుకోసం ఆయనను సమాజం నుండి బహిష్కరించారు కూడా. అయితే, ఇప్పుడు కొత్త విషయం ఏమిటంటే, ఆధునిక భౌతికశాస్త్రం (modern physics) పదే పదే ఈ ప్రశ్ననే స్పృశిస్తూ ఉండటం.

ఈ భావనను 'ప్యాంథిజం' (Pantheism) అంటారు. ఇదే ‘సర్వేశ్వరవాదం’గా ప్రసిద్ధి పొందింది.  

ఆ సిద్ధాంతం మనుషుల వ్యక్తిగత దేవుడి గురించిన ఆలోచన కాదు. మన మనుగడకు మూలమైన పునాది. ప్రకృతి నియమాలు, స్థిరాంకాలు (constants), ఈ సృష్టి అంతా ఉందనే ఆ నిఖార్సైన సత్యాన్ని ఏ పేరుతో పిలిచినా... అదే దైవత్వానికి అర్హమైనది అనే ఆలోచన ఇది.

ఐన్‌స్టీన్ కూడా బహిరంగంగానే ఈ అభిప్రాయం వైపు మొగ్గు చూపారు. "సృష్టిలోని సామరస్యంలో వ్యక్తమయ్యే స్పినోజా దేవుడిని నేను నమ్ముతాను" అని ఆయన స్పష్టంగా చెప్పారు.

గత శతాబ్దంలో భౌతికశాస్త్రం కనుగొన్న విషయాలు ఈ వాదనను అంత తేలికగా కొట్టిపారేయలేని విధంగా చేశాయి.

ఫైన్ స్ట్రక్చర్ కాన్‌స్టెంట్ (Fine structure constant), ప్రోటాన్ ద్రవ్యరాశికి ఎలక్ట్రాన్ చార్జ్‌కు ఉన్న నిష్పత్తి, విశ్వం యొక్క విస్తరణను నియంత్రించే కాస్మోలాజికల్ కాన్‌స్టెంట్... ఇలాంటి సంఖ్యలన్నీ ఎంత ఖచ్చితమైన విలువలతో అమర్చబడ్డాయంటే, వీటిలో దేనినైనా కొద్దిగా మార్చినా కూడా పరమాణువులు, నక్షత్రాలు, రసాయన శాస్త్రం, వాటిని గమనించే జీవులే లేని ఒక శూన్య విశ్వం మిగిలేది. దీనినే 'ఫైన్-ట్యూనింగ్ ప్రాబ్లమ్' (Fine-tuning problem) అంటారు. దీనికి భౌతికశాస్త్రంలో ఇప్పటి వరకు అందరూ అంగీకరించే వివరణ ఏదీ లేదు.

భౌతికశాస్త్రం లోతుల్లోకి వెళ్లేకొద్దీ, ఈ చిత్రం మరింత వింతగా మారుతుంది. 'క్వాంటం ఫీల్డ్ థియరీ' (Quantum field theory) ప్రకారం ఈ విశ్వం అనేది అంతరిక్షంలో కదిలే వస్తువులు కాదు, విశ్వమంతా విస్తరించి ఉన్న శక్తి క్షేత్రాలలో (fields) కలిగే అలజడులు. ప్రతి కణం (particle) ఇప్పటికే అక్కడ ఉన్న ఒక శక్తి క్షేత్రంలో వచ్చే చిన్న అలయే. మీ శరీరంలో ఉన్న పరమాణువులు లక్షల సంవత్సరాల క్రితం పేలిపోయిన నక్షత్రాల గర్భంలో తయారైనవి. అంటే, మీరు విశ్వంలో ఎక్కడో లేరు. మీరే ఈ విశ్వానికి ఒక తాత్కాలిక రూపం... తనను తాను చూసుకుంటున్న రూపం.

భౌతికశాస్త్రం విశ్వాన్ని ఎంత ఖచ్చితంగా వివరిస్తోందో... భౌతిక జగత్తుకు (physical), తత్వశాస్త్రానికి (philosophical) మధ్య ఉన్న సరిహద్దును గుర్తించడం అంత కష్టంగా మారుతోంది.

అసలు ఈ విశ్వం ఎందుకు ఉనికిలో ఉంది? ఈ నియమాలు ఇలాగే ఎందుకున్నాయి? ఏమీ లేకపోవడానికి బదులు ఇదంతా ఎందుకు ఉంది? అనే ప్రశ్నలు ఇప్పటికీ పూర్తిగా సమాధానం లేనివిగానే మిగిలిపోయాయి.

ఇంతకీ ప్యాంథిజం అంటే ఏమిటి?

ప్యాంథిజం (Pantheism) అంటే విశ్వం, దేవుడు వేర్వేరు కాదు, రెండూ ఒకటే అని నమ్మే ఒక తాత్విక సిద్ధాంతం.

ఈ సిద్ధాంతం ప్రకారం, దేవుడు విశ్వాన్ని సృష్టించి బయట ఎక్కడో ఉండడు. మొత్తం విశ్వమే దేవుడు.

• ప్రకృతి, భౌతిక ప్రపంచం, అందులో ఉన్న ప్రతి అణువు దైవత్వంలో భాగమే.

స్పినోజా ఏం చెప్పారు?  

17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రసిద్ధ డచ్ తత్వవేత్త బరుచ్ స్పినోజా, ప్యాంథిజం తత్వశాస్త్రానికి అత్యంత బలమైన పునాది వేశారు. ఆయన తన "ఎథిక్స్" (Ethics) అనే గ్రంథంలో చేసిన ప్రధాన వాదనల ప్రకారం... దేవుడు, ప్రకృతి రెండూ పర్యాయపదాలు. సృష్టిలోని సహజ నియమాలు, అంతుచిక్కని విశ్వ నిర్మాణమే దేవుడు.

విశ్వంలో ఒకే ఒక మూల పదార్థం ఉంటుందని, ఆ మూల పదార్థమే దేవుడు అని స్పినోజా వాదించారు. మనుషులు, జంతువులు, వృక్షాలు, నక్షత్రాలు, మన ఆలోచనలు - ఇవన్నీ ఆ ఒకే మూల పదార్థం యొక్క విభిన్న రూపాలు మాత్రమే. అంటే, మనమంతా దేవుడిలో భాగమే కానీ దేవుడికి వేరుగా లేము.

సంప్రదాయ మతాలు చెప్పేటట్లు దేవుడికి కోపం, ప్రేమ, కరుణ లాంటి మానవ భావోద్వేగాలు ఉండవని స్పినోజా అంటారు. దేవుడు మనుషుల ప్రార్థనలు విని వరాలు ఇవ్వడు, తప్పు చేస్తే శిక్షించడు. దేవుడు కేవలం తన స్వభావంలోని సహజ నియమాల ప్రకారం పనిచేస్తాడు.

సృష్టిలో జరిగే ప్రతిదీ కార్యకారణ సంబంధం అనే ప్రకృతి నియమాల ప్రకారం ఖచ్చితంగా జరుగుతుందని ఆయన నమ్మారు.

హిందూ తత్వశాస్త్రం ఏమంటుంది?

హిందూ తత్వశాస్త్రంలో సర్వేశ్వరవాదం (Pantheism), దానికి అత్యంత దగ్గరగా ఉండే భావనలు చాలా బలంగా ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా వేదాలు, ఉపనిషత్తులు, అద్వైత వేదాంతంలో ఈ భావన మనకు స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

పాశ్చాత్య తత్వవేత్తలు స్పినోజా సిద్ధాంతాలను చదివినప్పుడు, వారు తరచుగా ఆయన ఆలోచనలను హిందూ తత్వశాస్త్రంతో పోలుస్తుంటారు.

అంతా బ్రహ్మమే... 

హిందూ మతం ప్రకారం ఛాందోగ్య ఉపనిషత్తులోని అత్యంత ప్రసిద్ధ వాక్యం "సర్వం ఖల్విదం బ్రహ్మ". అంటే ఈ సృష్టి అంతా బ్రహ్మమే అని అర్థం. దీని ప్రకారం, విశ్వంలో ఉన్న ప్రతి అణువు, ప్రతి ప్రాణి ఆ పరమాత్మ వ్యక్త రూపమే. దేవుడు సృష్టికి బయట ఎక్కడో లేడు, సృష్టే దేవుడు. ఇది అచ్చంగా స్పినోజా చెప్పిన ప్యాంథిజం సిద్ధాంతమే.

 అద్వైత వేదాంతం...

ఆది శంకరాచార్యులు బోధించిన "అద్వైతం", స్పినోజా వాదనకు చాలా దగ్గరగా ఉంటుంది. అద్వైతం ప్రకారం... విశ్వంలో ఉన్న ఒకే ఒక సత్యం 'బ్రహ్మం'.

• మనలోని ఆత్మ (జీవాత్మ), విశ్వ చైతన్యం (పరమాత్మ) వేరు వేరు కాదు, రెండూ ఒకటే.
• స్పినోజా చెప్పిన ఏకైక మూల పదార్థం (Single Substance) వాదన, అద్వైతం చెప్పే 'బ్రహ్మం' వాదన దాదాపు ఒకటే.

 భగవద్గీతలో విశ్వరూపం...

భగవద్గీతలో శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి తన 'విశ్వరూపం' చూపించినప్పుడు, ఆ సృష్టి అంతా తనలోనే ఉన్నట్లు చూపిస్తాడు. నదులు, పర్వతాలు, దేవతలు, రాక్షసులు, మనుషులు - అంతా ఆ దైవత్వంలో భాగమే అని చెప్పడం సర్వేశ్వరవాదాన్ని సూచిస్తుంది.

అయితే... ఒక ముఖ్యమైన వ్యత్యాసం ఏమిటంటే... హిందూ మతంలో కేవలం ప్యాంథిజం మాత్రమే కాదు,  ప్యానెన్‌థిజం (Panentheism) కూడా కనిపిస్తుంది.

ఈ రెండింటికీ తేడా ఏంటో చూద్దాం. ప్యాంథిజం అంటే  విశ్వమే దేవుడు అని చెబుతుంది.  ఇక ప్యానెన్‌థిజం (Panentheism) ప్రకారం... విశ్వం దేవునిలో భాగమే, కానీ దేవుడు విశ్వానికి అతీతంగా కూడా ఉంటాడు. అంటే సృష్టి అంతా దేవుడే, కానీ దేవుడు కేవలం సృష్టికి మాత్రమే పరిమితం కాడు.

పురుష సూక్తంలో చెప్పినట్లు "పరమాత్మ సృష్టి అంతా వ్యాపించి ఉంటూనే, దానికి ఆవల కూడా అనంతంగా ఉన్నాడు". హిందూ మతంలో సర్వేశ్వరవాదం (Pantheism) అనేది ఒక ప్రధానమైన కోణం మాత్రమే. అద్వైత వేదాంతం స్పినోజా తత్వానికి అత్యంత సన్నిహితంగా ఉంటుంది కానీ... హిందూ ధర్మం దైవాన్ని విశ్వానికి అతీతంగా (Transcendent) కూడా చూస్తుంది.

పోతన పద్యం

ఈ సందర్భంలో పోతన పద్యాన్ని స్మరించుకోవడం సముచితం... 

‘‘లోకంబుల్, లోకేశులు, లోకస్థులుఁ దెగిన తుది నలోకంబగు పెం జీకటి కవ్వల నెవ్వం డేకాకృతి వెలుగు నతని నే స్మరియింతున్.’’

సమస్త లోకాలు, ఆ లోకాలను పాలించే బ్రహ్మాది దేవతలు, ఆ లోకాల్లో నివసించే సకల ప్రాణులు అంతరించిపోయిన ప్రళయ కాలంలో... ఎక్కడా కాంతి అనేది లేకుండా దట్టమైన కారుచీకటి (మహాంధకారం) ఆవరించి ఉన్నప్పుడు, ఆ చీకటి ఆవల ఏకైక తేజోమూర్తిగా స్వయంప్రకాశంతో వెలుగొందే ఆ పరమాత్మను నేను స్మరిస్తున్నాను (శరణు కోరుతున్నాను) అని ఈ పద్యానికి అర్థం. 

 

దేవుడు... విశ్వం... ఒక్కటేనా?

 

ఆ ఆలయంలో... అన్నీ ఆశ్చర్యాలే!

 

తంజావూరు బృహదీశ్వర ఆలయం! 🔱
వెయ్యేళ్ల చరిత్ర కలిగిన తంజావూరు బృహదీశ్వర ఆలయం- భారతీయ శిల్పకళా వైభవానికి అద్భుత నిదర్శనం- సిమెంట్, ఉక్కు లేకుండా నిర్మించిన ఆలయం- ఈ ఆలయ విశేషాలు మీ కోసం!
 
అది వేయి సంవత్సరాల నాటి గుడి. అంతే కాదు భారత దేశంలోనే అతి పెద్ద శివలింగం ఉన్న గుడి. ఈ గుడిలో అన్నీ వింతలే! శాస్త్రజ్ఞులు సైతం చేధించలేని మిస్టరీలకు నిలయం ఈ ఆలయం. ఇక్కడ కనిపించే ప్రతి అంశం ఓ మిస్టరీతో పాటు ఆశ్చర్యానికి గురిచేస్తుంది. దాదాపు వెయ్యేళ్ల క్రితం నిర్మించిన ఆలయమైనప్పటికీ చెక్కు చెదరకుండా అత్యధ్భుతంగా కొత్తగా నిర్మించినట్లు ఇప్పటికీ కనిపిస్తుంది. ఇన్ని విశేషాలున్న ఈ ఆలయాన్ని ఒక్కసారైనా దర్శించాలని అనిపిస్తోంది కదా! ఇంతకూ ఈ ఆలయం ఎక్కడుంది? ఆలయ విశేషాలేంటో ఈ కథనంలో తెలుసుకుందాం.

తంజావూరులోని బృహదీశ్వరాలయం
మన దేశ చరిత్రలోనే తంజావూరుకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. అత్యద్భుతమైన ఆలయాలతో, అతి ప్రాచీన గ్రంథాలకు నిలయమైన సరస్వతి గ్రంథాలయంతో పాటు, శిల్పకళలకు కాణాచి అయిన తంజావూరులో వెలసిన అతి ప్రాచీన శివాలయము బృహదీశ్వరాలయం. అసలు ఈ ఆలయ నిర్మాణ శైలినే అబ్బురపరుస్తుంది.

ఆలయ నిర్మాణ శైలి
ఎక్కడా సిమెంట్ అన్నమాటకు తావు లేకుండా ఉక్కు అన్నపదం లేకుండా కట్టిన ఈ గుడిని చూస్తే ఆనాటి శాస్త్ర విజ్ఞానం ఇంత అద్భుతంగా ఉందా అనిపిస్తుంది. ప్రపంచ దేశాలకు ఇంజినీరింగ్ అనే పదానికి కూడా అర్ధం తెలియని రోజుల్లో మన దేశంలో రూపుదిద్దుకున్న ఈ అపూర్వ కట్టడం ఆనాటి నిర్మాణశైలికి అద్దం పడుతుంది. ఆశ్చర్యంతో పాటు ఆసక్తి రేపుతున్న ఆ గుడికి సంబంధించి ఎన్నో మిస్టరీలు, ఆశ్చర్యం కలిగించే ఎన్నో వింతలు! అవేంటో చూద్దాం.

13 అంతస్థులు కలిగిన ఏకైక పురాతన క్షేత్రం
దాదాపు వేయి సంవత్సరాల క్రితం కట్టిన బృహదీశ్వర ఆలయం భారతదేశంలో అతి పెద్ద శివలింగం ఉన్న క్షేత్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. దక్షిణ కాశీగా పేరొందిన ఈ ఆలయ గర్భాలయంలో వెలసిన శివలింగం 3.7 మీటర్ల ఎత్తు కలిగి ఉంటుంది. ఈ ఆలయానికి ఎటువంటి ఉక్కు గాని సిమెంట్ కాని వాడలేదు. పూర్తిగా గ్రానైట్ రాయితో కట్టబడింది. మొత్తం 13 అంతస్థులు గ్రానెట్ రాయితోనే కట్టారు.

ఆలయ విశేషాలు
శ్రీ బృహదీశ్వర ఆలయం తమిళనాడులోని పురాతన దేవాలయాల్లో ఒకటి. 1,30,000 టన్నుల గ్రానైట్​తో నిర్మించిన ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి శివాలయంగా గుర్తింపు పొందింది. ఆలయ గోడలపై భరతనాట్యం భంగిమలో 108 శిల్పాలు, ప్రాంగణంలో 250 శివలింగాలు ఉన్నాయి.

ఏకశిలా నంది
శివలింగానికి ఎదురుగా అతి పెద్ద నంది విగ్రహం ప్రతిష్ఠించి ఉంటుంది. ఈ విగ్రహం దాదాపు 20 టన్నులు కలిగి ఉంటుంది. ఇంకా ఆశ్చర్యకరం ఏంటంటే ఇది ఏకశిలా విగ్రహం. 2 మీటర్ల ఎత్తు ,2.6 మీటర్ల పొడవు, 2.5 మీటర్ల వెడల్పు కలిగి ఉంటుంది.

అతి పెద్ద గోపుర శిఖరం
ఆలయ గోపురానికి 80 టన్నుల ఏకశిలతో తయారు చేసిన కలశం గొప్ప విశేషం. ఈ శిఖరం ఆలయానికి తలమానికంగా భావిస్తారు.

నీడలు కనపడని ఏకైక ఆలయం
ఇక మిట్ట మధ్యాహ్నం సమయంలో ఆ గోపురం నీడ ఎక్కడా పడదు. గుడి నీడ కనపడినా గోపురం నీడ మాత్రం చూడలేము. 80 టన్నుల బరువున్న ఆ కలశాన్ని అంత ఎత్తుకు ఎలా తీసుకెళ్లారు? ఎలా ప్రతిష్ఠించారనేది ఈనాటికి అంటూ చిక్కని మిస్టరీ! ఇది ఆనాటి రాజుల నైపుణ్యానికి ప్రతీకగా నిలుస్తోంది.

ప్రతిద్వనించని శబ్దాలు
సాధారణంగా పెద్ద పెద్ద ఆలయాలకు వెళ్లినపుడు ఒక శబ్దానికి ప్రతిధ్వని వినిపించడం సహజం. కానీ బృహదీశ్వర ఆలయంలో శబ్దానికి ప్రతిధ్వనులు ఉండవు. ఆ రోజుల్లోనే అంతటి శబ్ద పరిజ్ఙానంతో ఈ గుడిని కట్టారు.

సొరంగ మార్గాలు
బృహదీశ్వర ఆలయం లోపల అనేక సొరంగ మార్గాలున్నాయి. ఈ సొరంగ మార్గాల నుంచి తంజావూరులో ఉన్న ఇతర ఆలయాలకు చేరుకోవచ్చు. అయితే కొన్ని కారణాల వల్ల ప్రస్తుతం ఈ సొరంగాలు మూసేశారు. చేధించలేని మిస్టరీలతో, అద్భుతమైన ఇంజనీరింగ్ టెక్నాలజీతో నిర్మించిన తంజావూరు బ్రహదీశ్వర ఆలయం భారతీయ అద్భుత కట్టడాలతో ఒకటిగా స్థానం సంపాదించుకుంది. తమిళనాడు యాత్ర చేసే వారు బృహదీశ్వర ఆలయాన్ని కూడా తప్పకుండా దర్శించుకుంటారు.
ఓం నమః శివాయ!

నాన్న మరణం ( ఒక కాశీ మజిలీ కథ )

మోక్షాన్వేషణలో అనారోగ్యముతో బాధపడుతున్న నా తండ్రిని కాశీలోని ముక్తి భవన్‌కు తీసుకువెళ్లే ప్రయాణంలో నేను ఉన్నాను, ఆయన త్వరగా చనిపోవాలని ఆశిస్తూ...
నేను అక్కడికి వెళ్లాలని కోరుకున్నందున కాదు. నా తండ్రికి నిరంతరం వచ్చే అనారోగ్యాలు, ఆయన బలహీనత, మందులు మరియు చికిత్స కోసం అయ్యే అంతులేని ఖర్చులు నన్ను పూర్తిగా కుంగదీశాయి. ఆయన సంరక్షణ కోసం నేను ఇప్పటికే చాలా ఖర్చు చేశాను, ఇకపై ఇలా కొనసాగించలేనని నేను అనుకోవడం ప్రారంభించాను.
ఆ సమయంలోనే ఒక ఆప్తమిత్రుడు నాకు కాశీలోని ముక్తి భవన్ గురించి చెప్పాడు.
హిందూ నమ్మకం ప్రకారం, కాశీలో మరణిస్తే ముక్తి (మోక్షం) లభిస్తుందని, ప్రజలు తమ చివరి రోజులను గడపడానికి ముక్తి భవన్ అత్యంత ప్రసిద్ధ ప్రదేశాలలో ఒకటి అని అతను చెప్పాడు. "నువ్వు నీ తండ్రిని అక్కడికి తీసుకెళ్తే, నీకు ప్రశాంతత లభిస్తుంది, మీ నాన్నగారికి మోక్షం లభిస్తుంది" అని అతను చెప్పాడు.
అలా, ఒక రోజు, నేను నా తండ్రితో కలిసి రైలు ఎక్కాను.
మా నాన్న కిటికీ పక్కన కూర్చుని బయటకు చూస్తున్నారు. ఆయన ముఖంలో అలసట సంకేతాలు కనిపిస్తున్నాయి, కానీ ఆయన కళ్లు ప్రశాంతంగా ఉన్నాయి.
"మనం ఎక్కడికి వెళ్తున్నాం, నాన్నా?" అని అడిగారు.
"కాశీకి."
"కాశీకా? ఓ నా పరమశివా! ఎన్నేళ్లుగానో నేను ఈ ప్రయాణం చేయాలనుకుంటున్నాను."
ఆయన ముఖంలో కనిపించిన ఆ ఆనందం నా గుండెను పిండేసింది. కానీ నేను దాన్ని పట్టించుకోలేదు.
ప్రయాణమంతటా నాన్న గతాన్ని గురించే మాట్లాడుతుండేవారు.
నేను చిన్నప్పుడు జ్వరంతో బాధపడుతున్నప్పుడు ఆయన నాతో ఎలా హాస్పిటల్‌లో ఉన్నారో చెప్పారు.
నా స్కూల్ ఫీజు కట్టడానికి మా అమ్మ తన గాజులను ఎలా అమ్మిందో చెప్పారు.
నాకు కావలసిన సైకిల్ కొనడానికి ఆయన అర్ధరాత్రి వరకు ఆటో-రిక్షా ఎలా నడిపారో చెప్పారు.
నేను విన్నాను.
కానీ నాకు మాట్లాడటానికి చాలా తక్కువ మాటలు ఉన్నాయి.
సుదీర్ఘ ప్రయాణం తర్వాత, మేము వారణాసి చేరుకుని ముక్తి భవన్‌కు వెళ్లాము.
నేను అక్కడ ఒక భయంకరమైన నిశ్శబ్దాన్ని, మరణం యొక్క నిశ్శబ్దాన్ని ఆశించాను.
కానీ నేను చూసింది మరేదో.
చిన్న గదులు. తెల్లటి గోడలు. పాత సీలింగ్ ఫ్యాన్లు నెమ్మదిగా తిరుగుతున్నాయి. మరణం కోసం ఎదురుచూస్తున్న వారి కోసం సాధువులు కారిడార్లలో నడుస్తూ ప్రార్థనలు చేస్తున్నారు.
మాకు కేటాయించిన గదిలో నా తండ్రిని కూర్చోబెట్టాను.
"నాకు చాలా అలసటగా ఉంది, నాన్నా. కొద్దిసేపు పడుకుంటాను."
నేను తల ఊపాను.
ఆయన నిద్రపోవడం చూసిన మరుక్షణమే, నేను టేబుల్ మీదున్న నా బ్యాగ్ తీసుకుని బయటకు నడిచాను.
నేను వెనక్కి తిరిగి చూడకుండా వేగంగా వెళ్తుండగా, ఒక గది తలుపు కొద్దిగా తెరిచి ఉండటం గమనించి లోపలికి చూశాను.
ఒక వృద్ధుడు కిటికీ పక్కన కూర్చుని బయటకు చూస్తున్నాడు. ఆయన చేతిలో ఒక పాత ఫోటో ఉంది—బహుశా ఆయన భార్యదో లేదా పిల్లలదో కావచ్చు. అప్పుడప్పుడు ఆ ఫోటో చూసి నవ్వుకుంటున్నాడు.
మరో గదిలో, ఒక వృద్ధురాలు కళ్లు మూసుకుని, చేతిలో జపమాలతో ప్రార్థన చేస్తూ కూర్చుని ఉంది.
ఆమె పక్కన ఎవరూ లేరు.
కానీ ఆమె ఒంటరిగా లేదు.
ఆమె జ్ఞాపకాలు ఆమెతో ఉన్నాయి.
కారిడార్ చివర, ఒక వృద్ధ తండ్రి మంచం మీద పడుకుని ఉన్నాడు. ఆయన పక్కన ఒక యువకుడు ఆయన చేతిని పట్టుకుని కూర్చున్నాడు.
"నాన్నా, నేను ఇక్కడే ఉన్నాను," అని అతను అంటున్నాడు. "భయపడకు."
ఆ ముసలాయన వినగలిగాడో లేదో నాకు తెలియదు.
కానీ ఆ కొడుకు గొంతులో ప్రేమ ఉంది.
అక్కడ ఉన్న వారంతా మరణం కోసం ఎదురుచూస్తున్నారు.
కానీ వారిలో చాలామంది మరేదో దాని కోసం ఎదురుచూస్తున్నారని నాకు అనిపించింది.
ఒక ఫోన్ కాల్.
ఒకరి సందర్శన.
ఒక కొడుకు ఓదార్పు మాటలు.
ఒక కుమార్తె "నాన్నా..." అని పిలిచే గొంతు.
దాని కోసమే వారు నిజంగా ఎదురుచూస్తున్నారు.
అక్కడి ఒక కార్మికుడు నన్ను గమనించి ఇలా అన్నాడు:
"ఇక్కడికి వచ్చే చాలా మంది మరణానికి భయపడరు సార్. వారిని ఎక్కువగా బాధించేది ఏమిటంటే, తమ ప్రియమైనవారు తమను మర్చిపోయారనే భావన. ఇక్కడ చనిపోతే మోక్షం వస్తుందని అంటారు, కానీ మీ స్వంత పిల్లల మధ్య ప్రశాంతంగా చనిపోవడానికి, ఇక్కడ ఒంటరిగా చనిపోవడానికి చాలా తేడా ఉంది."
అతను ఇలా కొనసాగించాడు:
"ఇక్కడికి వచ్చే చాలా మంది ప్రజలు త్వరగా చనిపోతారు—అనారోగ్యం వల్ల కాదు, తమ పిల్లలు తమను వదిలేశారని గ్రహించినప్పుడు వారి హృదయాలు పగిలిపోవడం వల్ల."
ఆ మాటలు నన్ను కదిలించివేసాయి.
నేను చుట్టూ చూశాను.
కొన్ని కళ్ళు తలుపు వైపు చూస్తున్నాయి—
ఎవరైనా వస్తారేమో అని.
కొన్ని కళ్ళు ఆకాశం వైపు చూస్తున్నాయి—
ఎవరైనా పిలుస్తారేమో అని.
మరికొన్ని కళ్లలో అసలు ఆశే లేదు.
కేవలం ఎదురుచూపు మాత్రమే.
హఠాత్తుగా, నాకు నా తండ్రి గుర్తుకు వచ్చాడు.
నేను వెనక్కి తిరిగి పరిగెత్తాను.
నేను గదిలోకి ప్రవేశించేసరికి, నా తండ్రి మంచం మీద కూర్చుని, చెమటతో తడిసి, బలహీనంగా కనిపిస్తున్నారు.
ఆయన కూడా తెరిచి ఉన్న తలుపు వైపు చూస్తున్నారు.
నన్ను చూడగానే ఆయన ఊపిరి పీల్చుకున్నారు.
నేను అనుకున్నాను:
నేను ఇప్పుడు వెళ్ళిపోతే, రేపు ఆ తలుపు దగ్గర ఎదురుచూసే మరో ముఖంగా మా నాన్న కూడా మారిపోరా?
ఆ క్షణంలో, ముక్తి భవన్ ఇకపై కేవలం ఒక భవనంలా అనిపించలేదు.
తమ జీవితమంతా ఇతరులను చూసుకోవడానికి గడిపిన వ్యక్తులు, ఒక చివరి ప్రేమ స్పర్శ కోసం ఎదురుచూసే ఒక నిశ్శబ్ద ప్రపంచంలా అనిపించింది.
ఈ ఆలోచనలలో మునిగిపోయి ఉండగా, మా నాన్న పిలవడం విన్నాను.
"నాన్నా..."
"చెప్పండి నాన్నా?"
"నువ్వు వెళ్ళలేదా?"
"నేను ఎక్కడికి వెళ్తాను?"
"నన్ను ఇక్కడే వదిలేయడానికి నువ్వు నన్ను తీసుకువచ్చావని నాకు తెలుసు."
ఆయన కాసేపు ఆగారు.
"కానీ నేను నిన్ను నిందించడం లేదు. తల్లిదండ్రులు ముసలివారైనప్పుడు, వారు కొన్నిసార్లు తమ పిల్లలకు భారంగా మారుతారు. బహుశా నేను కూడా నీకు భారంగా మారానేమో."
ఆ తర్వాత ఆయన నా చేతిని గట్టిగా పట్టుకున్నారు.
"కానీ ఒక విషయం గుర్తుంచుకో నాన్నా..."
"తల్లిదండ్రులకు గొప్ప మోక్షం కాశీలో చనిపోవడం కాదు. తమ పిల్లల హృదయాల నుండి దూరం కాకపోవడం."
"దయచేసి నన్ను ద్వేషించకు నాన్నా. నేను చనిపోయిన తర్వాత, నాకు కర్మకాండలు చేయి."
ఆ మాటలు నన్ను ముక్కలు చేశాయి.
"ఇక్కడ ఎక్కువ సేపు ఉండకు నాన్నా, వెళ్ళు. కానీ నువ్వు వెళ్ళే ముందు, నీ తండ్రిని ఒకసారి కౌగిలించుకుని ముద్దు పెట్టుకో. నిన్ను ఇంకొక్కసారి దగ్గరకు తీసుకోవాలని అనిపిస్తోంది."
ఆయన చివరి కోరిక.
"నాన్నా..."
నేను వెక్కి వెక్కి ఏడ్చాను.
సంవత్సరాల స్వార్థం, లెక్కలు నా కన్నీళ్లలో కరిగిపోయాయి.
ఆ రాత్రి, నేను ముక్తి భవన్ గదిలో నా తండ్రి పక్కనే పడుకున్నాను.
నిద్రపోతున్న ఆయన ముఖం మీది ముడతలను చూస్తున్నప్పుడు నాకు ఒక నిజం తెలిసింది:
నా జీవితంలో అత్యంత సురక్షితమైన ప్రదేశం ఒకప్పుడు ఈ మనిషి భుజం.
నేను భయపడినప్పుడు నన్ను పట్టుకున్నది ఆయనే.
నేను పడిపోయినప్పుడు నన్ను లేపింది ఆయనే.
నేను విఫలమైనప్పుడు నా వెన్నంటి నిలిచింది ఆయనే.
మరి ఆయన చివరి సంవత్సరాల్లో నేను ఆయన్ని ఎలా వదిలేయగలను?
మరుసటి రోజు ఉదయం, నేను ఇంటికి తిరిగి వెళ్ళడానికి టిక్కెట్లు బుక్ చేసుకున్నాను.
మేము బయలుదేరడానికి సిద్ధమవుతుండగా, ముక్తి భవన్ సిబ్బంది నా తండ్రి ప్రశాంతమైన మరణం కోసం ప్రార్థనలు చేయడానికి సాధువులను తీసుకువచ్చారు.
నేను వారిని ఆపాను.
"ఇక దాని అవసరం లేదు" అని చెప్పాను.
"మోక్షం పొందింది నా తండ్రి కాదు.
నేనే మోక్షాన్ని పొందాను."
మా నాన్న ఆశ్చర్యంగా నా వైపు చూశారు.
"ఏమిటి నాన్నా నీ ఉద్దేశ్యం?" అని అడిగారు.
నేను ఆయన చేతిని పట్టుకున్నాను.
"ఇంటికి వెళ్దాం నాన్నా. కానీ ముందుగా గంగలో స్నానం చేసి విశ్వనాథుడిని దర్శించుకుందాం."
"అయితే, నేను ఇక్కడే ఉండాల్సిన అవసరం లేదా?" అని ఆయన అడిగారు.
"మీరెందుకు ఉండాలి?"
"విముక్తి కావాల్సింది మీకు కాదు. నా హృదయానికి—నా స్వంత తండ్రిని ఒక భారంగా చూసిన నా హృదయానికి"
మా నాన్న కళ్లు కన్నీళ్లతో నిండాయి.
ఆ క్షణంలో, కాశీ గుడి గంటల నాదం కంటే పవిత్రమైనది ఆ వృద్ధుడి ముఖంపై నుండి జారిన నిశ్శబ్ద కన్నీటి చుక్క.
❤️
గమనిక: తమకు నడక నేర్పిన తల్లిదండ్రుల చేతులను ఎన్నటికీ వదిలేయకపోవడమే పిల్లల బాధ్యత. తల్లిదండ్రులకు మరణం కంటే బాధాకరమైనది ఒంటరితనం, అనారోగ్యం కంటే వినాశకరమైనది తమ స్వంత పిల్లలే తమను మర్చిపోయారనే భావన
కథ: "మోక్షాన్వేషణలో" (In Search of Moksha)
పిల్లలందరికీ మరియు తండ్రులందరికీ అంకితం

(హిందూ ధర్మచక్రం)

సైన్స్ కూడా చెబుతోంది... మరి పొద్దున్నే లేద్దామా?