కం సుందరి దేవి... త్యాగానికి విలువేది?

మనలో చాలామందికి ఆమె పేరు తెలియదు.
మన పాఠ్యపుస్తకాల్లో ఆమె కథ ఎప్పుడూ చెప్పలేదు.

కానీ దేశానికి అత్యంత అవసరమైన సమయంలో, ఆమె నిశ్శబ్దంగా చరిత్రను మార్చింది.

ఆమె పేరు మహారాణి కంసుందరి దేవి.
బిహార్‌లోని దర్భంగాకు చివరి మహారాణి.

1962 ఇండో–చైనా యుద్ధ సమయంలో, దేశం తీవ్రమైన పరిస్థితుల్లో ఉన్నప్పుడు, ఎలాంటి హంగు లేకుండా, ఎలాంటి ప్రచారం కోరుకోకుండా, ఆమె భారతదేశానికి 600 కిలోల బంగారం, తన ప్రైవేట్ విమానం, ఇంకా విలువైన భూములను అర్పించింది.

అది ఏ పదవికోసం కాదు.
అది ఎలాంటి గుర్తింపుకోసం కాదు.

ఆమె చేసినది ఒక్కటే —
దేశం పట్ల తన కర్తవ్యం.

అప్పుడు ఆమెకి అధికార బలం లేదు.
మీడియా వెలుగులు లేవు.
సభలు, నినాదాలు లేవు.

కేవలం ఒక రాజకుటుంబానికి చెందిన మహిళగా కాకుండా,
ఒక నిజమైన భారతీయురాలిగా ఆమె తన బాధ్యతను నిర్వర్తించింది.

ఇలాంటి త్యాగాలు చేసిన దేశభక్తులను గుర్తించాల్సిన చరిత్ర,
వారి గురించి మౌనంగా ఉండిపోయింది.

కొన్ని కథలు మాత్రమే వెలుగులోకి వచ్చాయి.
మరికొన్ని కథలు —
ఈ మహారాణి కథలాగానే —
కాలగర్భంలో మాయమయ్యాయి.

2026 జనవరి 12న ఆమె శాంతంగా ఈ లోకాన్ని వీడింది.
కానీ ఆమె చేసిన సేవలు ఎప్పటికీ భారతదేశంతోనే ఉంటాయి.

(హిందూ ధర్మచక్రం)